Sudoku: van eerste cijfer tot lastige puzzel
Sudoku is een logische puzzel met cijfers waarvoor je niet hoeft te rekenen. Je vult een raster van negen bij negen zo in dat elk cijfer één keer voorkomt in elke rij, kolom en blok. Deze gids begint bij de regels en eindigt bij technieken voor moeilijke puzzels.
De regels
Een sudoku bestaat uit een raster van negen bij negen vakjes, verdeeld in negen blokken van drie bij drie. Een deel van de vakjes is al ingevuld. Jij vult de rest in volgens drie regels:
- elk cijfer van 1 tot en met 9 komt precies één keer voor in elke rij,
- precies één keer in elke kolom,
- en precies één keer in elk blok van drie bij drie.
Er wordt niet gerekend; de cijfers zijn eigenlijk symbolen. Een goede sudoku heeft precies één oplossing die je met logica kunt vinden, zonder te gokken.
Een stukje geschiedenis
De moderne sudoku verscheen in 1979 in een Amerikaans puzzeltijdschrift onder de naam Number Place, bedacht door de architect Howard Garns. In 1984 nam het Japanse puzzelbedrijf Nikoli het idee over en gaf het de naam die we nu kennen, een verkorting van een Japanse zin die ongeveer betekent "de cijfers moeten alleen staan". In 2004 begon de Britse krant The Times sudoku's te plaatsen, waarna de puzzel binnen een jaar wereldwijd in kranten verscheen.
Een leuk weetje: wiskundigen bewezen in 2012 met een grote computerberekening dat een sudoku met één oplossing minimaal zeventien gegeven cijfers nodig heeft.
Beginnen: kijken waar een cijfer moet
De eerste techniek heet "scannen". Kies een cijfer, bijvoorbeeld de 5, en kijk in welke rijen en kolommen het al staat. In een blok waar de 5 nog ontbreekt, vallen dan veel vakjes af. Blijft er maar één vakje over, dan weet je waar de 5 moet.
Ga zo alle cijfers langs. Bij een makkelijke sudoku kom je hiermee al heel ver.
Het enige vakje en het enige cijfer
Er zijn twee basisvormen van logica:
- Het enige vakje (hidden single): in een rij, kolom of blok kan een bepaald cijfer maar op één plek.
- Het enige cijfer (naked single): in een bepaald vakje past nog maar één cijfer, omdat alle andere al in de rij, kolom of het blok staan.
Wissel tussen beide manieren van kijken. Vaak vind je met de ene methode iets wat de andere niet laat zien.
Potloodnotities
Bij moeilijkere puzzels kom je met kijken alleen niet verder. Dan noteer je in elk leeg vakje met kleine cijfertjes welke cijfers er nog mogelijk zijn. Op papier doe je dat met potlood, in een app met de notitiestand. Werk die notities steeds bij zodra je een cijfer invult.
Gevorderde technieken
- Naakte paren. Hebben twee vakjes in dezelfde rij alleen de mogelijkheden 3 en 7, dan moeten die twee cijfers daar staan. Je kunt 3 en 7 dan uit de andere vakjes van die rij schrappen.
- Wijzende paren. Kan een cijfer in een blok alleen in één rij staan, dan kun je het uit de rest van die rij buiten het blok schrappen.
- X-wing. Kan een cijfer in twee rijen alleen in dezelfde twee kolommen staan, dan kun je het uit de rest van die kolommen wegstrepen.
Deze technieken klinken ingewikkeld, maar met wat oefening herken je de patronen vanzelf.
Tips om niet vast te lopen
- Begin bij volle rijen of blokken. Waar al veel staat, vind je snel iets.
- Ga niet gokken. Een gok die verkeerd blijkt, betekent vaak dat je opnieuw moet beginnen.
- Neem afstand. Zit je vast, leg de puzzel even weg. Met frisse ogen zie je vaak meteen iets.
- Controleer elk ingevuld cijfer. Eén fout verspreidt zich door de hele puzzel.
- Kies het juiste niveau. Te moeilijk is niet leuk. Bouw rustig op.
Varianten
Er zijn veel varianten: kleine rasters van vier bij vier of zes bij zes voor kinderen, sudoku's met diagonalen, "killer sudoku" waarbij je wel moet optellen, en grote puzzels waarin meerdere rasters elkaar overlappen. Ze gebruiken allemaal dezelfde basislogica.
Op papier of op een scherm?
Op papier heb je overzicht en de rust van een potlood. In een app kun je notities snel bijwerken, fouten laten markeren en meteen een nieuwe puzzel kiezen. Let bij gratis apps op advertenties; sommige zijn erg opdringerig.
Veelgestelde vragen
Moet je goed zijn in wiskunde?
Nee. Sudoku draait om logisch redeneren, niet om rekenen.
Hoe lang duurt een sudoku?
Een makkelijke puzzel kost een beginner een kwartier tot een half uur. Moeilijke puzzels kunnen ruim een uur duren.
Waarom heeft mijn puzzel meerdere oplossingen?
Dan is het geen goed gemaakte sudoku. Kies puzzels van een betrouwbare bron.
Kort samengevat
Sudoku begint met scannen en eindigt met het herkennen van patronen. Werk logisch, gebruik notities en kies een niveau dat bij je past. Hou je van dit soort denkwerk, probeer dan 2048 of het blokkenspel Tetris.


